Liệt dây thần kinh VII ngoại biên

Liệt VII ngoại biên (liệt mặt) hay gặp ở nhiều lứa tuổi trẻ em đến người lớn và cả phụ nữ có thai. Tại Bệnh Viện Trẻ Em Hải Phòng  theo ghi nhận của chúng tôi trẻ sơ sinh cũng bị và tỉ lệ liệt mặt ở trẻ em năm 2019 tăng nhiều so với các năm trước. Bệnh hay găp mùa đông xuân nhưng nay xuất hiện cả bốn mùa trên trẻ em. 

Dây thần kinh mặt (Dây VII) là dây thần kinh chi phối vận động cơ mặt và vùng cổ, thực hiện các động tác nhăn trán, nhắm mắt, hỉnh mũi, cười, huýt sáo, phồng má,... các biểu cảm cảm xúc tinh tế được thể hiện qua từng thớ cơ nhỏ trên mặt đều được thần kinh này điều khiển. Ngoài ra dây thần kinh VII còn chi phối cơ vùng tai giữa liên quan đến bộ phận tiếp nhận âm thanh và đảm nhiệm cảm nhận vị giác ở 2/3 trước lưỡi (vị mặn và ngọt là chủ yếu).

1. Nguyên nhân

Bệnh liệt mặt ngoại biên là bệnh lý tổn thương đường dẫn truyền ngoại biên của dây thần kinh VII, có hai nhóm nguyên nhân chính:
  + Nguyên phát: do mạch máu nuôi của dây thần kinh bị co thắt gây thiếu máu cục bộ, phù, chèn ép dây thần kinh. Các trường hợp liệt tự phát thường tiến triển cấp tính có liên quan đến yếu tố lạnh.
  + Thứ phát: Sau nhiễm siêu vi (thường gặp là Zona vùng hạch gối), chấn thương gây vỡ xương đá (vùng trong tai), u chèn ép, tổn thương thần kinh do đái tháo đường, các bệnh lý tự miễn, liệt dây VII xuất hiện khi thai trên 6 tháng (do phù, ứ trệ tuần hoàn tĩnh mạch và rối loạn chuyển hoá vitamin, tiên lượng tốt sau khi sinh).

2. Dấu hiệu nhận biết

+  Đột ngột thấy hai bên mặt mất cân đối, nửa mặt bên liệt bất động, mất nếp nhăn trán.

+  Mắt nhắm không kín, lông mày sụp xuống, rãnh mũi - má mờ, góc mép miệng bị xệ xuống.(trẻ em phát hiện rõ khi trẻ khóc hoặc cười)

+  Chảy dãi hoặc nước một góc miệng, người bệnh không làm được các động tác: phồng má, cười, chu môi, hỉnh mũi, nhăn trán,...
Nếu thấy những triệu chứng trên, người bệnh nên đến cơ sở y tế uy tín để được thăm khám và điều trị phù hợp, quan trọng hơn là phân biệt liệt liệt mặt ngoại biên với dấu hiệu tổn thương thần kinh trung ương trong bệnh cảnh đột quỵ.

3. Phương pháp điều trị liệt mặt ngoại biên

+  Điều trị nội khoa: các nhóm thuốc ức chế tình trạng viêm (corticoid); nhóm kháng virus, nhóm thuốc giãn mạch (trong trường hợp tổn thương do co mạch máu nuôi), nhóm thuốc tái tạo bao myelin (bao quanh sợi trục thần kinh) và nhóm tăng dẫn truyền thần kinh.

+  Điều trị ngoại khoa: phẫu thuật giải phóng dây thần kinh trong ống thần kinh mặt do viêm tai, phẫu thuật vùng bị u chèn ép,...

+  Kết hợp với y học cổ truyền:

* Châm cứu, cấy chỉ các huyệt vùng mặt và huyệt toàn thân

*  Kết hợp dùng thuốc y học cổ truyền

*  Bên cạnh châm cứu và dùng thuốc, xoa bóp bấm huyệt và tập phục hồi chức năng cơ vùng mặt cũng đóng vai trò quan trọng cho tiến trình hồi phục sau liệt mặt.

Điện châm điều trị liệt mặt tại khoa YHCT-PHCN BVTEHP

4. Nếu không điều trị, liệt VII ngoại biên có thể tự hết không?

+  Có thể hồi phục tùy thuộc vào nguyên nhân gây tổn thương, đối với nhóm nguyên nhân nguyên phát (thường do co mạch máu nuôi), liệt mặt ngoại biên có thể tự hồi phục kể cả khi chưa điều trị.

+  Tuy nhiên, có rất nhiều trường hợp do thời gian co mạch quá lâu, dây thần kinh cần thời gian hồi phục, các cơ mặt bị mất sự chi phối trở nên trơ, nhão và dần chuyển co cứng.
Vì vậy, để phát hiện sớm nguyên nhân gây bệnh, loại trừ những nguyên nhân thứ phát nguy hiểm (như u chèn ép), người bệnh cần đến cơ sở y tế để được điều trị tích cực, có phương pháp phục hồi vận động cơ vùng mặt là rất cần thiết để trả lại

5. Phòng bệnh

Biện pháp phòng tránh liệt mặt là: luôn mặc đủ ấm, đêm ngủ đắp chăn ấm để tránh bị nhiễm lạnh (mùa lạnh), điều nhiệt  không để dưới 25 độ (mùa nóng). Nâng cao sức đề kháng bằng cách ăn uống đầy đủ, tập thể  thường xuyên; khi ra đường, hay đến nơi công cộng phải đeo khẩu trang để tránh bị lây nhiễm các bệnh do virut. Nơi ở và phòng ngủ cần tránh bị gió lùa...

Để được định hướng điều trị liệt dây thần kinh số VII an toàn, hiệu quả, quý vị có thể liên hệ với khoa Y Huyền Cổ Truyền – Phục Hồi Chức Năng Bệnh Viện Trẻ Em Hải Phòng để được các bác sĩ khám chỉ định điều trị cụ thể cho từng trường hợp.

Khoa Y học cổ truyền